استفتاءات
1. در آیۀ شریفۀ صد و سیِ سورۀ مبارکۀ صافات، اختلاف قرائت وجود دارد. در برخی قرائات، این آیۀ شریفه «سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْ يَاسِينَ» است و در برخی قرائات «سَلَامٌ عَلَىٰ آلِ يَاسِينَ» است. از روایات نیز چیزی بهروشنی متعین نمیشود. اینک کسی که آیه را بهصورت جمع (آل یاسین) میخواند ضمایر مفرد در قبل و بعد آیه را باید به چه شکلی بخواند؟ آیا میتواند ضمایر مفرد را به جمع تبدیل کند؟ برای مثال، آیا جایز است «إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ» را «إِنَّهُم مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ» بخواند؟
خداوند در این سوره دربارۀ حضرت نوح (علیهالسلام) میفرماید:
«سَلَامٌ عَلَىٰ نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ * إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ * إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ؛
ترجمه: سلام بر نوح در میان جهانیان * به راستی ما نیکوکاران را این گونه پاداش میدهیم. * بیتردید او از بندگان مؤمن ما بود.» (سورۀ مبارکۀ صافات، آیات شریفۀ 79 تا 81، ترجمۀ انصاریان)
سپس دربارۀ حضرت ابراهیم (علیهالسلام) میفرماید:
«سَلَامٌ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ * كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ * إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ؛
سلام بر ابراهیم. * [ما] نیکوکاران را این گونه پاداش میدهیم. * بیتردید او از بندگان مؤمن ما بود.» (سورۀ مبارکۀ صافات، آیات شریفۀ 109 تا 111، ترجمۀ انصاریان)
سپس دربارۀ حضرت موسی و حضرت هارون و حضرت الیاس (علیهمالسلام) میفرماید:
«سَلَامٌ عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَارُونَ * إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ * إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ؛
ترجمه: سلام بر موسی و هارون. * ما نیکوکاران را این گونه پاداش میدهیم. * بیتردید هر دو از بندگان مؤمن ما بودند.» (سورۀ مبارکۀ صافات، آیات شریفۀ 120 تا 122، ترجمۀ انصاریان)
سپس دربارۀ حضرت الیاس [یا آل یاسین] میفرماید:
وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ… * سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْ يَاسِينَ * إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ * إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ؛
ترجمه: و بیتردید الیاس از پیامبران بود… . * سلام بر آل یاسین. * ما نیکوکاران را این گونه پاداش میدهیم. * بیتردید او از بندگان مؤمن ما بود.» (سورۀ مبارکۀ صافات، آیات شریفۀ 123 و آیات 130 تا 132، ترجمۀ انصاریان)
2. سؤال دوم این است که خداوند سبحان حضرت نوح را یاد میکند و به ایشان سلام و درود میفرستد؛ حضرت ابراهیم را یاد میکند و به ایشان سلام و درود میفرستد. آیا هنگامی که حضرت الیاس را یاد میکند، به ایشان سلام و درود میفرستد؟ آیا در آیۀ « سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْ يَاسِينَ»، به حضرت الیاس سلام و درود میفرستد یا به کسی غیر از ایشان؟
پاسخ
1. ما آیۀ شریفه را چه با کسر (إل یاسین) بخوانیم و چه با فتح (آل یاسین)، آیه جمع است. مراد از «إل یاسین» / «آل یاسین» حضرت الیاس نبی (علیهالسلام) نیست، زیرا نام مبارک ایشان یا و نون جمع ندارد (نام ایشان «الیاس» است، نه «اِلیاسین» یا «اِل یاسین»).
2. کلمۀ در آیه «یاسین» است و قبل از آن یا «اِل»، به معنای اهل رحِم و خویشاوند است یا «آل» به معنای قربا و طایفه.
«اِل» به معنای رحِم و خویشاوند در سورۀ مبارکۀ توبه به کار رفتهاست:
« لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ؛
ترجمه: در حق هیچ مؤمنی رعایتِ [پیوندِ] خویشاوندی و پیمانی را نمیکنند و آنان همان تجاوزکاراناند (سورۀ مبارکۀ توبه، آیۀ شریفۀ 10).
3. بنا بر هر دو قرائت، معنای آیه یکی است و «اِل» و «آل» به یک معنی است و این لفظ به لفظ «یاسین» اضافه شدهاست و «یاسین» اسمِ مبارکِ پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) است.
4. از احتجاجِ حضرتِ امام رضا (علیهالسلام) در مجلس مأمون عباسی و در حضور علمای بزرگ اهلسنت، بهوضوح و روشنی به دست میآید که هر دو قرائت معنای واحد دارد و منظور از آن «قربا و خویشاوندان پیامبر (اهلبیت و عترت پیامبر)» است و سلام و درود به آن ذوات مقدس (علیهمالسلام) فرستاده شدهاست.
5. اما پاسخ به پرسش سیاق ضمایر و مطابق مرجع ضمیر بودن یا نبودن ضمایر این است که همانطوری که علمای فریقین گفتهاند، ترتیب در جمعِ مصحفِ شریف مطابق ترتیب نزول نیست. برای مثال، در موارد متعدد، آیۀ ناسخ قبل از آیۀ منسوخ آمدهاست و این نشان میدهد که ترتیبِ جمعِ مصحف با ترتیبِ نزولِ آن مطابق نیست و با آن تفاوت دارد. [اگر ترتیب جمع با ترتیب نزول مطابق بود، باید ابتدا آیۀ منسوخ میآمد و سپس آیۀ ناسخ، زیرا در نزول، ابتدا آیۀ منسوخ نازل شدهاست و سپس نسخ شده و آیۀ ناسخ نازل شدهاست.]
6. از همینجا میتوان فهمید که برای استظهار معنی، نمیتوان بر سیاق تکیه کرد و آیه را براساس سیاق معنی کرد، خصوصاً اگر قرینۀ لفظیای نیز وجود داشته باشد، زیرا قرینۀ لفظی مقدم است بر سیاقی که اضعف قرائن است.
7. برخی از اَعلام و بزرگان دربارۀ معنی این آیه نوشتهای نوشته و تصریح کردهاند که مخاطب این آیه قربا و خویشاوندان (اهلبیت) نبی است.