استفتاءات
1. وضعیت‌ها و شرایطی که در عالم دنیا وجود دارند، می‌توانند نتیجه انتخاب‌های انسان در عوالم پیشین باشند؛ بدون آنکه این امر به معنای سلب اختیار انسان در این دنیا باشد. بلکه این عوامل، تأثیرات محیطی و اقتضائاتی هستند که قدرت و آگاهی انسان را از بین نمی‌برند.
2. ادله زیر، به‌صورت اجمالی و نه تفصیلی، بر این مطلب دلالت دارند:
۱) روایات مربوط به عالم طینت، به حد تواتر رسیده‌اند؛ زیرا طینت، همانند عوامل وراثتی در شکل‌گیری انسان است، بدون آنکه او را مجبور سازد.
۲) روایات فراوانی که در حد نزدیک به تواتر، از طریق هر دو گروه شیعه و اهل‌سنت نقل شده‌اند، بیان می‌کنند که ارواح، دو هزار سال پیش از اجساد آفریده شده‌اند. ارواح، اجسامی لطیف، آگاه، ادراک‌کننده و دارای قدرت فعل و اختیار هستند.
۳) عالم ذر، در آیه شریفه زیر مطرح شده است:
«و هنگامی را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، ذریه آنان را برگرفت و آنان را بر خودشان گواه ساخت که آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: آری، گواهی دادیم؛ تا روز قیامت نگویید که ما از این امر غافل بودیم.»
مفاد آیه، در دلالت بر امتحان از طریق پرسش و پاسخ، صریح است؛ هرچند متکلمان و فیلسوفان برجسته، آن را به اقتضائات موجود در علل آفرینش ارواح افراد بشر تأویل کرده‌اند، اما این تأویل صحیح نیست.
۴) در روایات آمده است که در عوالم میثاق، اظله، اشباح و طینت، امتحان‌هایی وجود داشته و نتایجی بر آن‌ها مترتب شده است؛ نتایجی که هم در همان عوالم و هم در سرای دنیا آشکار می‌شوند.
۵) در کتاب «خمس» از مجموعه بحارالأنوار، روایتی نقل شده است که بر اساس آن، سادات به سبب موفقیت در امتحانی در عوالم پیشین، به انتساب نسبی به پیامبر اکرم (ص) شرافت یافته‌اند. همچنین، درباره برخورداری از شرافت تولد در نسل مؤمنان در این دنیا نیز نقل شده است که این امر، به سبب موفقیت در امتحانی در عوالم پیشین بوده است.
با پیگیری و تأمل در ابواب معرفتی روایات، پژوهشگر به نشانه‌های فراوانی در این زمینه دست می‌یابد.
۶) تجربه‌های نزدیک به مرگ در میان انسان‌هایی که از این تجربه بازگشته‌اند، به حد تواتر رسیده است. در این تجربه‌ها، عوالم برزخی پیشین برای آنان مکشوف شده است؛ یعنی عوالم پیش از دنیا، مانند عوالم ارواح، نه عوالم پس از آن. این تجربه‌ها حاکی از وجود اختیار و انتخاب از عوالم پیشین و نیز پیامدهای مترتب بر آن‌ها در سرای دنیا هستند.
تواتر در مکاشفات غیبی، از همان جهتی که یقین در تواتر حسی حاصل می‌شود، حجت و موجب یقین است؛ چنان‌که علامه مجلسی نیز به نقل از گروهی از بزرگان علمای پیشین، به این مطلب اشاره کرده است.