استفتاءات

خبر دادن از آینده از راه‌های گوناگونی انجام می‌شود که برخی از آن‌ها حرام و برخی دیگر ـ هرچند حرام نیستند ـ مکروه‌اند.

– راه نخست:
کَهَانت حرام است، و آن عبارت است از خبر دادن از حوادث پنهان از طریق ارتباط با برخی جنّیان و شیاطین به‌وسیله ریاضت‌های نفسانی، یا القائات قلبی و مانند آن. مراجعه به کاهن و تصدیق او نیز حرام است. در روایت آمده است: «هر کس کاهنی کند یا برای او کاهنی شود، از دین محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله بیزار شده است.»

– راه دوم:
کسی که شغل خود را خبر دادن از امور غیبی قرار دهد و در این کار بر اسباب و مقدماتی تکیه کند که راهی برای تشخیص درستی آن‌ها وجود ندارد، حکم او نیز ملحق به کاهن است.

– راه سوم:
اما تنجیم، در صورتی حرام است که خبر دادن از حوادث را به‌عنوان آثاری بداند که بر حرکات فلکی و حالات ستارگان ـ مانند اتصال، انفصال یا اقتران آن‌ها ـ مترتب می‌شود، و این امور را از طریق محاسبات نجومی و اوضاع افلاک استخراج کند؛

و این در صورتی است که معتقد باشد ستارگان مستقلاً یا همراه با خداوند در حوادث تأثیر دارند، یا اینکه حوادث حتماً مطابق اوضاع فلکی و احوال ستارگان رخ می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که اعتماد به قدرت و مشیت الهی، و توکل بر خداوند، کنار گذاشته شود و دایره قدرت او محدود انگاشته شود و تنها به احکام نجوم تکیه گردد.

– راه چهارم:
اما خبر دادن متعارفِ فلکی درباره اوضاع ستارگان ـ مانند خسوف، کسوف، هلال‌ها، اقتران و انفصال ستارگان و مانند آن ـ بر اساس محاسبه و تنظیم حرکات و مدارها و اندازه‌گیری آن‌ها طبق قواعد و اصول ریاضی، جایز است؛ هرچند مقدمات آن ترکیبی از امور حسی، حدسی و محاسباتی باشد.

– راه پنجم:
اما جَفر، رَمل و مانند آن‌ها از علوم غریبه‌ای که حلال شمرده می‌شوند، در حد بیان مقتضیات و احتمالات جایز است، به شرط آنکه اعتقاد به محدود شدن قدرت خداوند در تغییر امور وجود نداشته باشد.

– نکته:
راه‌های حلالی که ذکر شد، هرچند فی‌نفسه جایزند، اما تکیه کردن بر آن‌ها و ترتیب اثر دادن بر حوادثی که از گذشته یا آینده کشف می‌کنند، جایز نیست.