استفتاءات
1. علائمی که در حد فاصل مزدلفه و عزیزیه نصب شدهاست و حدود و ثغور آن دو منطقه را مشخص میکند مبتنی بر شواهد حسی نیست و چنین حدودی سینهبهسینه از ساکنان آن مناطق نقل نشدهاست. این علائم مبتنی بر اجتهادات و استنباطهای ارگانهای رسمی است.
2. در کتابها و نشریههایِ چاپشدۀ ارگانهایِ رسمیِ یادشده تصریح شدهاست با حدود و ثغور تعیینشده با علائم، منطقۀ مزدلفه توسعه یافتهاست و این توسعه با تحقیقات صاحبنظران مطابق است.
3. بدون شک حدود و ثغور مشاعر امری توقیفی است، همانطوری که محدوده و وسعت مطاف و محدوده و وسعت مسعا و… توقیفی است و امور توقیفی را باید شریعت تبیین کند. به سخن دیگر، حدود و ثغور مشاعر از موضوعات مستنبطه است و فقها، براساس ادلۀ شرعی، باید محدوده و وسعت آن را تبیین کنند و درنتیجه نظر دیگران در این باره حجت نیست. بنابراین شخص یا باید خود مجتهد باشد و در این باره اجتهاد کند یا باید در این باره از مجتهد جامعالشرائط تقلید کند یا احتیاط کند.
4. نقشههای بهجامانده از دورۀ امپراتوریِ عثمانیِ ترکیه با وسعتِ گستردۀ امروزیِ مزدلفه از سمت عزیزیه مکه جدید همخوان نیست و آن را رد میکند.
5. در مصادر و منابع قدیمیای، دربارۀ مزدلفه «صعود از طرف محسِّر» آمدهاست و مزدلفه به «مرتفع بودن» وصف شدهاست.
6. آنچه در مصادر و منابع قدیمی آمدهاست (صعود از طرف محسِّر و مرتفع بودن) با روایات ما همخوان و مطابق است. در روایات ما، آمدهاست که رفتن به مزدلفه با بالا رفتن از منطقۀ محسر و حیاض و زمینهای مسطح شروع میشود و تا عرفات و مأزمین ادامه مییابد.
7. به مسئولین محترم حج و زیارت توصیه میکنم که با مقامات عربستانی در این رابطه توافق کنند که اتوبوسها، بهقدری که محقق رکن باشد، از راه مأزمین عبور کنند، هرچند بلافاصله از مزدلفه به سمت عزیزیه بروند. اگر از مزدلفه، حتی در شب، عبور کنند، رکن محقق میشود و حرکت به سمت عزیزیه اشکالی ندارد.