استفتاءات

۱- از حیث مقایسه، این قیاس درست است، گرچه سنخ فعل متفاوت است.

۲- جزا بر پایۀ استحقاق است.

۳- عموم آیۀ شریفه «فمن یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره» تنها به جزای اخروی و ابدی اختصاص ندارد، بلکه شامل هر نوع جزا قبل از بهشت و دوزخ نیز می‌شود.

۴- اما شرط قبولی یا صحت اعمال به ولایت و اخلاص، ناظر به جزای ابدی است.

۵- بر اساس این تفصیل در باب جزا، ابلیس پیش از انحرافش در دنیا با کشف ملکوت پاداش گرفت و همچنین بلعم بن باعوراء پیش از انحرافش پاداش یافت، اما هنگامی که منحرف شدند آن پاداش از آنان گرفته شد.

۶- بنابراین، کار درست و صحیحی که انجام دادند موجب دریافت جزای دنیوی شد، ولی وقتی منحرف شدند از آنان سلب گردید، و این مقتضای عدالت است.

۷- همین‌گونه است دربارۀ گشایش فرصت‌های تکیه زدن بر مناصب حکومتی؛ تا زمانی که فرد دارای معیارهای ظاهری است به او میدان داده می‌شود، اما زمانی که انحراف او در ظاهر آشکار شد، استحقاق از او سلب می‌گردد.