استفتاءات
1. نه به جبر و نه به تفویض، بلکه سنت الهی بر امربینالامرین تعلق گرفتهاست. پس نه سخن از اعجاز محض است و نه اهمال محض.
2. سنت الهی در دو آیۀ قرآنِ کریم بیان شدهاست:
«إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ» (ترجمه: اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری میکند و گامهایتان را استوار میدارد. سورۀ مبارکۀ محمد، آیۀ شریفۀ 7)؛
«إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» (ترجمه: خداوند سرنوشت هیچ قوم (و ملتی) را تغییر نمیدهد مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند. سورۀ مبارکۀ رعد، آیۀ شریفۀ 11).
3. خداوند از سویی سرنوشت و تعیین سرنوشت را در اختیار بشر قرار دادهاست و از سویی میفرماید:
«كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ» (ترجمه: خداوند چنین مقرر داشته که من و رسولانم پیروز میشویم، چراکه خداوند قوی و شکستناپذیر است! سورۀ مبارکۀ مجادله، آیۀ شریفۀ 21).
در آیۀ دیگری وارد شدهاست:
«يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ» (ترجمه: کافران میخواهند که نور خدا را با دهانشان (به نَفَس تیره و گفتار جاهلانه خود) خاموش کنند و خدا نگذارد تا آنکه نور خود را در منتهای ظهور و حد اعلای کمال برساند، هرچند کافران ناراضی و مخالف باشند. سورۀ مبارکۀ توبه، آیۀ شریفۀ 32، ترجمۀ الهی قمشهای).
در آیۀ دیگری وعده داده شدهاست که:
«هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ» (ترجمه: اوست خدایی که رسولش، محمد مصطفی صلیاللهعلیهوآله، را به هدایت خلق و ابلاغ دین حق فرستاد تا آن را هرچند مشرکان خوش ندارند، بر همۀ ادیان عالم غالب گرداند. (سورۀ مبارکۀ صف، آیۀ شریفۀ 9، ترجمۀ الهی قمشهای).
4. خداوند این وعدهها را داده و عاقبت را از آنِ متقیان دانسته و فرمودهاست:
«وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ» (ترجمه: ما میخواهیم بر مستضعفان زمین منت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روی زمین قرار دهیم! (سورۀ مبارکۀ قصص، آیۀ شریفۀ 5، ترجمۀ مکارم شیرازی).
ولی وراثت مستضعفین به این معنی نیست که آنها بدون تلاش به این مرحله میرسند، بلکه:
«كُلًّا نُمِدُّ هَٰؤُلَاءِ وَهَٰؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا» (ترجمه: هر یک از این دو گروه را از عطای پروردگارت، بهره و کمک میدهیم؛ و عطای پروردگارت هرگز (از کسی) منع نشده است. سورۀ مبارکۀ اسرا، آیۀ شریفۀ 20، ترجمۀ مکارم شیرازی).
خداوند تبارک و تعالی خوبان و بدان را با اسباب اختیاری یاری میدهد تا حجت بر آنها تمام شود و امتحان پس دهند و آزموده شوند.
[اگر خوبان مجبور به خوبی یا مجبور به انجام دادن وظیفه بودند یا آنچه میخواستند و آنچه به آنها وعده داده شدهاست، بهراحتی و بدون تلاش و کوشش، به آنها برسد یا اگر بدها مجبور به بدی کردند بودند یا اگر همۀ نعمتها و یاریها از آنها منقطع میشد، زمینۀ امتحان و آزمون الهی برچیده میشد.] امتحان الهی فرع این است که هر دو فرقۀ خوب و بد موردآزمایش و در دوراهیها قرار گیرند و با انتخاب و اختیار خود یکی از راهها را برگزینند:
«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ» (ترجمه: و همچنین ما هر پیغمبری را از شیطانهای انس و جن دشمنی در مقابل برانگیختیم که آنها برخی با برخی دیگر برای اغفال مؤمنان سخنانِ آراستۀ ظاهرفریب اظهار کنند و اگر پروردگار تو میخواست چنین نمیکردند، پس اینها را با دروغشان واگذار. (سورۀ مبارکۀ انعام، آیۀ شریفۀ 112، ترجمۀ الهی قمشهای).
5. در پرتو این بیانات، از حضرت امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که در غلبه و پیروزی و تشکیل حکومتِ حضرتِ مهدی (عجاللهفرجه)، همۀ امور با معجزه اداره نخواهد شد و با اعجاز و کنفیکون پیش نخواهد رفت، بلکه بعد از ابتلای عظیم و جهاد بزرگ محقق خواهد شد، همانطوری که جد ایشان، حضرت محمد مصطفی (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) نیز چنین بود و نصر و پیروزی برای ایشان بعد از جهاد بزرگ محقق شد.
6. بنابراین میتوان گفت سلاح حضرت مهدی (عجاللهفرجه) سلاحهای مدرن خواهد بود، ولی توانایی و توانمندیشان، از سویی، و جهد و تلاش و کوشششان، از سوی دیگر، بسیار بیشتر از دیگران خواهد بود، همانطوری که توانایی و تدبیر جدشان، محمد مصطفی و حضرت امیرالمؤمنین و پداران بزرگ و بزرگوارشان (علیهمالسلام)، در جنگها و در ادارۀ نهضت اسلامی و حکومت دینی، بر دیگران تفوق و برتر داشت.
7. برای همین، خداوند تبارک و تعالی مسئولیت کمک و یاری و زمینهسازی را بر عهدۀ مؤمنان قرار داده و فرمودهاست: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ» (ترجمه: و شما (ای مؤمنان) در مقام مبارزه با آن کافران خود را مهیا کنید و تا آن حد که بتوانید از آذوقه و تسلیحات و آلات جنگی و اسبانِ سواریِ زینکرده برای تهدید و تخویف دشمنان خدا و دشمنان خودتان فراهم سازید و نیز برای قوم دیگری که شما بر (دشمنی) آنان مطلع نیستید (مراد منافقاناند که ظاهراً مسلم و باطناً کافر محضاند) و خدا بر آنها آگاه است. ــ سورۀ مبارکۀ انفال، آیۀ شریفۀ 60، ترجمۀ الهی قمشهای).
در بسیاری از روایات و زیارات، به حمایت و یاری اهلبیت (علیهمالسلام) ترغیب شدهاست. جناب ابیبصیر (قدسسره) از حضرت امام صادق (علیهالسلام) نقل کردهاست:
«لَيُعِدَّنَّ أَحَدُكُمْ لِخُرُوجِ اَلْقَائِمِ وَ لَوْ سَهْماً فَإِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى إِذَا عَلِمَ ذَلِكَ مِنْ نِيَّتِهِ رَجَوْتُ لِأَنْ يُنْسِئَ فِي عُمُرِهِ حَتَّى يُدْرِكَهُ فَيَكُونَ مِنْ أَعْوَانِهِ وَ أَنْصَارِهِ؛
ترجمه: ابو بصير از حضرت امام صادق (عليهالسلام) نقل کردهاست: هر يک از شما براىِ خروجِ قائم (عجاللهفرجه)، باید هر آنچه میتواند، هرچند یک تیر، را آماده کند. اگر خداوند متعال نيت او را بداند [یعنی اگر شخص چنان قصد و نیتی داشته باشه]، اميد دارم كه در عمر او تأخير اندازد تا آنکه قائم را درک كند و از ياران و ياوران و حامیان او باشد.»
«آماده کردن تیر» کنایه است از تأمین سلاح و ابزارآلات و نیروهای جنگی و…. «آماده کردن تیر» بهطور کلی هر چیزی را شامل میشود، چیزهایی که برای تشکیل و گسترش حکومت عدل الهی و برای پیشبرد برنامهها و نقشههای حضرت ولیّعصر (عجاللهفرجه) لازم است یا آن را تسریع یا تسهیل میکند.