استفتاءات
پاسخ به این دو سؤال با احتمالاتی قابل تبیین است:
۱. درخواست حسین بن علی ممکن است صوری بوده باشد، و فقط برای اینکه قیام خود را فراگیر و مشروع نشان دهد، این تقاضا را در حضور اصحابش از امام کاظم علیهالسلام کرده باشد،
و پس از آن، به امام اجازه داده که اگر نمیخواهد همراهی کند، مجبور به بیعت نباشد.
۲. ممکن است حسین نسبت به امامت امام کاظم علیهالسلام جاهل بوده باشد،
و این جای تعجب ندارد؛ چنانکه حضرت یعقوب علیهالسلام نیز نبوت حضرت یوسف را از سایر فرزندانش پنهان کرد:
﴿قالَ يا بُنَيَّ لا تَقصُص رُؤياكَ عَلى إِخْوَتِكَ فَيَكيدوا لَكَ كَيداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلإِنسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ﴾
و در چنین مواردی، ناآگاهی و جهل قابل عذر است؛ بر خلاف زمانی که حجت تمام شده باشد و با علم مخالفت صورت گیرد.
همچنین نقل شده که امّ ایمن از اهل بهشت است، ولی نسبت به امامت دوازده امام علیهمالسلام آگاهی نداشت.
۳. در روایات، از حسین صاحب فخّ تمجید شده است؛
و این نشان میدهد که ممکن است شرایط و احوال پنهانی و پیچیدهای در پس ظاهر قضیه وجود داشته باشد که از دید عموم مخفی بوده است.
۴. از ضروریات در تحلیل تاریخی بهویژه درباره حوادث مربوط به پیامبر صلّیاللهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسلام، این است که:
بر اساس ظاهر وقایع قضاوت شود، بدون آنکه در پی دست یافتن به آنچه در پس پردهها و پشتصحنهها بوده باشیم؛
همانطور که در دوران ما نیز بسیاری از واقعیتهای سیاسی و اجتماعی تا سالها مخفی میمانند و تنها با دسترسی به اسناد پنهانی مشخص میشوند.
در زمانهای گذشته نیز چنین بوده و خصوصاً با توجه به پیچیدگیها و تدابیر مخفی شخصیتهای درگیر، شناخت حقیقت کامل، دشوار و گاه ناممکن است.
