استفتاءات

السؤال : (صورِ نزولِ قرآنِ کریم) قرآن دو بار نازل شده‌است. پیامبر اکرم، حضرت محمد مصطفی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم)، در نزول اول، حقیقت تکوینی قرآن را تلقی کرد و در نزول دوم، معانی و الفاظ آن را. نزول اول قرآن نزول حقیقت ملکوتی قرآن است. این حقیقت همان «کتاب مبین» است. در قرآن، این حقیقت تکوینی و ملکوتی «روح» نامیده شده‌است و این تسمیه بیان‌گر حیّ و زنده و مدرک بودن آن حقیقت والا‌ست، حقیقتی که والا‌تر و بالا‌تر از مقام فرشتگان است. بالایی و والایی این حقیقت ملکوتی نسبت‌به فرشتگان الهی در آیات و روایات مورد‌اشاره قرار گرفته‌است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) این حقیقتِ تکوینیِ والا‌مرتبه را به‌یک‌باره و یک‌جا تلقی کرد. نزول دوم نزل الفاظ و معانی قرآن است. در این نزول، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) قرآن را بخش‌بخش و در مواقع مختلف تلقی کرد. قرآن کریم به‌لحاظ نزول دوم (نزول الفاظ و معانی)، «فرقان» نامیده شده‌است. خداوند در آیۀ شریفۀ پنجاه و دومِ سورۀ مبارکۀ شوری به نزول اول اشاره کرده‌است: «وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَٰكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ؛ ترجمه: همان‌گونه (که بر پیامبران پیشین وحی فرستادیم) بر تو نیز روحی را به فرمان خود وحی کردیم. تو پیش از این نمی‌دانستی کتاب و ایمان چیست (و از محتوای قرآن آگاه نبودی)، ولی ما آن را نوری قرار دادیم که به‌وسیلۀ آن هر‌کس از بندگان خویش را بخواهیم هدایت می‌کنیم. و تو مسلماً به سوی راه راست هدایت می‌کنی (سورۀ مبارکۀ شوری، آیۀ شریفۀ پنجاه و دوم، ترجمۀ مکارم شیرازی).» خداوند در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ؛ ترجمه: روح الامین آن را نازل کرده‌است * بر قلب (پاک) تو، تا از انذار‌کنندگان باشی (سورۀ مبارکۀ شعرا، آیات صد و نود و سه و صد و نود و چهار، ترجمۀ مکارم شیرازی).» در آیۀ دیگری می‌فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ؛ ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم (سورۀ مبارکۀ قدر، آیۀ شریفۀ یک).» و نیز می‌فرماید: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ؛ ترجمه:ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده برای هدایت بشر و برای راهنمایی و امتیاز حق از باطل (سورۀ مبارکۀ بقره، آیۀ شریفۀ صد و هشتاد و پنج، ترجمۀ الهی قمشه‌ای).» پس قرآن یک‌بار و یک‌جا در نزول اول نازل شده‌است و پیامبر یک‌باره و یک‌جا آن را تلقی کرده‌است و سپس در زمان‌های مختلف و به‌صورت بخش‌بخش در نزول دوم نازل شده‌است. شروع هر دو نزول در اول بعثت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) در ماه رجب است.