استفتاءات
1. در آیات و روایات وارد شدهاست که انسان با اعمال و طاعاتش به خداوند و به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و به اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) تقرب میجوید و نزدیک میشود.
2. البته معبود فقط خداوند تبارک و تعالی است و هیچکسی شریک او در عبادت نیست.
3. تقرب به خداوند تبارک و تعالی غایت نهایی و مقصود آخرین است. تقرب به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) راه تقرب به خداوند و وسیلهای برای نزدیک شدن به خداوند است. پیامبر و اهلبیت هیچگاه و بههیچوجه معبود نیستند. فقط و فقط خداوند تبارک و تعالی معبود است و در معبودیت هیچ شریکی ندارد.
4. شفیع و شریک با هم تفاوت دارند، همانطوری که راه و وسیله با جبت و طاغوت تفاوت دارد. [وسیله ما را به هدف میرساند و ما با طی سبیل به هدف میرسیم در حالی که] جبت و طاغوت راه را میبندد و مسیر را مسدود میکند و انسان را از هدف باز میدارد. ما برای تقرب و نزدیک شدن به خداوند تبارک و تعالی به راه و وسیله نیاز داریم و راه و وسیله برای تحقق این منظور لازم و ضروری است [که فرمودهاست: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید! و وسیلهای برای تقرب به او بجوئید! و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید! (سورۀ مبارکۀ مائده، آیۀ شریفۀ سی و پنج، ترجمۀ مکارم شیرازی)»].
برای تقرب و نزدیک شدن به خداوند راه و وسیله لازم و ضروری است در حالی که جبت و طاغوت ما را از خداوند دور میکند و مانع تقرب است و باید از آن دوری کرد.
5. تقرب به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) در طول تقرب به خداوند متعال است، در عرض آن، یعنی تقرب به رسولالله و آل ایشان وسیلۀ تقرب به خداوند متعال است. [به سخن دیگر، شخص بههیچوجه نباید تقرب به پیامبر و اهلبیت ایشان را در عرض تقرب به خداوند و مستقل از تقرب به خداوند بداند و در نظر گیرد و همواره باید طولی بودن تقرب به پیامبر و اهلبیت را در نظر داشته باشد.]
6. خداوند تبارک و تعالی اطاعت از پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اطاعت از اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) را با اطاعت از خودش همراه کردهاست. خداوند بعد از بیان اطاعت از خودش، اطاعت از پیامبر و اهلبیت را مطرح میکند، همانطوری که ولایت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و ولایت از اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) را با ولایت خودش همراه و بعد از بیان ولایتالله، ولایت آن ذوات مقدس و نورانی را مطرح کردهاست.
چنین اقتران و همراهیای به این معنی است که الف. تقرب به آن ذوات قدسی و نورانی (علیهمالسلام) راه عبادت حضرت حق تعالی است و ب. تنها راه تقرب به خداوند پیامبر اکرم و اهلبیت مکرم ایشان است. تقرب و نزدیک شدن به آن بزرگواران موجب میشود که عبادات ما خالصاً لوجه الله باشد.
خداوند تبارک و تعالی میفرماید:
« إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّىٰ يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ؛
ترجمه: کسانی که آیات ما را تکذیب کردند و دربرابر آن تکبّر ورزیدند (هرگز) درهای آسمان به رویشان گشوده نمیشود و (هیچگاه) داخل بهشت نخواهند شد، مگر اینکه شتر از سوراخ سوزن بگذرد!! این گونه گنهکاران را جزا میدهیم! (سورۀ مبارکۀ اعراف، آیۀ شریفۀ چهل، ترجمۀ مکارم شیرازی).»
خداوند متعال در این آیه، تصدیقِ آیاتِ ناطقه (حجج الهی) و خضوع مقابل آنها، با اطاعت کردن و گوش سپردن به فرامینشان، را طریق و سبیلِ صعودِ اعمال و صعود ایمان و باب ورود به بهشت معرفی کردهاست.
7. الف. خداوند در آیۀ دیگری میفرماید:
« وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ ۚ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ ۚ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛
ترجمه: گروهی (دیگر) از عربهای بادیهنشین، به خدا و روز رستاخیز ایمان دارند و آنچه را انفاق میکنند، مایۀ تقرّب به خدا و دعای پیامبر میدانند. آگاه باشید اینها مایۀ تقرّب آنهاست! خداوند بهزودی آنان را در رحمت خود وارد خواهد ساخت. به یقین، خداوند آمرزنده و مهربان است! (سورۀ مبارکۀ توبه، آیۀ شریفۀ نود و نُه، ترجمۀ مکارم شیرازی).»
این آیۀ شریفه بر اخذ تقرب به خدا و تقرب به پیامبر و تقرب به اهلبیت در نیتِ عبادات دلالت دارد. بیان سخن این است که در این آیۀ شریفه، نیت عبادت و نیت صدقات مایۀ تقرّب به خدا و صلوات و دعای پیامبر معرفی شدهاست و صلوات و دعای پیامبر همان شفاعت ایشان است و شفاعت به این معنی است که مؤمنان به پیامبر اکرم تقرب جستهاند و به ایشان نزدیکاند و بهوسیلۀ ایشان، به خداوند متعال متوسل شدهاند.
ب. خداوند تبارک و تعالی در آیۀ دیگری میفرماید:
«خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ ۖ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ؛
ترجمه: از اموال آنها صدقهای (بهعنوان زکات) بگیر، تا بهوسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی! و (به هنگام گرفتن زکات،) به آنها دعا کن که دعای تو مایۀ آرامش آنهاست. و خداوند شنوا و داناست! (سورۀ مبارکۀ توبه، آیۀ شریفۀ صد و سه).»
این آیۀ شریفه نیز از آیات سورۀ توبه است و چندین آیه بعد از آیۀ قبل است. این آیه مفاد آیۀ قبل را تأکید میکند و گویای این است که غایت و هدف صدقه محقق نمیشود، مگر با شفاعت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم).
ج. خداوند تبارک و تعالی در آیۀ دیگری میفرماید:
« وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا؛
ترجمه: ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای اینکه به فرمان خدا، از وی اطاعت شود. و اگر این مخالفان، هنگامی که به خود ستم میکردند (و فرمانهای خدا را زیر پا میگذاردند)، به نزد تو میآمدند و از خدا طلب آمرزش میکردند و پیامبر هم برای آنها استغفار میکرد، خدا را توبهپذیر و مهربان مییافتند. (سورۀ مبارکۀ نسا، آیۀ شریفۀ شصت و چهار، ترجمۀ مکارم شیرازی).»
توبه و بازگشت به سوی حضرت حق تعالی عبادت است و در این آیۀ شریفه، ابتدا و شروع توبه توسل به پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و توجه به ایشان مطرح شدهاست.
د. خداوند تبارک و تعالی در آیۀ دیگری میفرماید:
« رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ؛
ترجمه: پروردگارا، من بعضی از فرزندانم را در سرزمین بیآب و علفی، در کنار خانهای که حرم تو است، ساکن ساختم تا نماز را برپا دارند. تو دلهای گروهی از مردم را متوجّه آنها ساز و از ثمرات به آنها روزی ده! شاید آنان شکر تو را به جای آورند! (سورۀ مبارکۀ ابراهیم، آیۀ شریفۀ سی و هفت، ترجمۀ مکارم شیرازی).»
در این آیۀ شریفه، هدف و غایت عبادتِ حجْ توجهِ قلب و جانِ مردم به ذریه و نسل حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل (علیهماالسلام) معرفی شدهاست.
این آیات و آیات دیگر که بسیار است، بر این دلالت دارد که تقرب به پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) و توجه و توسل به آن ذوات قدسی راه عبادت حضرت حق تعالی است.
افزون بر آیات قرآن، روایات فراوانی نیز به این مطلب دلالت دارد. برای مثال، روایاتی که بر مستحب بودن توجه به پیامبر و اهلبیت عصمت و طهارت، در ابتدای نماز، قبل از تکبیرهای احرام یا در اثنای آنها، دلالت دارد، بر مدعا ما نیز دلالت میکند.
در زیارت عاشورا ــ هم در زیارت عاشورای معروفه و هم در زیارت عاشورای غیرمعروفه ــ وارد شدهاست:
«يا أبا عَبدِ اللهِ، إنّي أتَقَرَّبُ إلى اللهِ وَإلى رَسُولِهِ وَإلى أمِيرِ المُؤمِنِينَ وَإلى فاطِمَةَ وَإلى الحَسَنِ وَإلَيكَ بِمُوالاتِكَ وَبِالبَراءَةِ مِمَّنْ قاتَلَكَ وَنَصَبَ لَكَ الحَرْبَ؛
ترجمه: یا اباعبدالله، من به خداوند متعال و به رسولالله و به امیر مؤمنان و به فاطمه و به حسن و به شما تقرب میجویم بهوسیلۀ موالات و دوستی شما و بهوسیلۀ برائت و دشمنی با کسانی که آتش جنگ با تو را افروختند و تو را کشتند».
همچنین در زیارت عاشورا وارد شدهاست:
«وَأتَقَرَّبُ إلى اللهِ ثُمَّ إلَيكُم بِمُوالاتِكُم وَمُوالاةِ وَلِيِّكُم وَالبَراءَةِ مِن أعدائِكُم وَالنَّاصِبِينَ لَكُم الحَربَ؛
ترجمه: من به خداوند و سپس به شما تقرب میجویم بهوسیلۀ موالات و دوستی شما و دوستی با دوستداران شما و با برائت از دشمنان شما و از کسانی که آتش جنگ با شما را افروختند».