استفتاءات

السؤال : ❓ پرسش: گاه برخی خطبا ـ و خود من نیز گاهی ـ هنگام قرائت مصیبت، گفتگوهایی را اضافه می‌کنیم که نه به لفظ و نه به معنا در کتاب‌ها نیامده‌اند. و گاهی این سخنان به یکی از امامان معصوم علیهم‌السلام نسبت داده می‌شود، در حالی که این مطالب نه به حکمی شرعی و نه به موضوعی اعتقادی اشاره دارند، بلکه تنها تصاویری عرفی از فضای مصیبت هستند، مشابه آنچه نویسندگان سریال‌ها و فیلم‌های دینی انجام می‌دهند، وقتی گفتگوهایی را نسبت می‌دهند که می‌توان تصور کرد طبق طبیعت واقعه ممکن است رخ داده باشد. مثلاً خطیب می‌گوید: وقتی امام سجاد علیه‌السلام از دفن پدرشان بازگشت، زنان گرد او جمع شدند و از او در مورد چگونگی دفن عزیزانشان پرسیدند، و آن حضرت پاسخ هر یک را بر اساس واقعیت داد. یا اینکه گفته می‌شود زنان از ساربان خواستند که آن‌ها را از کنار پیکر شهیدانشان عبور دهد و برای هر کدام، جمله‌ای گفته می‌شود که متناسب با شرایط طبیعی و احساسی آن لحظه است. آیا نسبت دادن این سخنان اشکال شرعی دارد؟ و اگر اشکال دارد، آیا راهی یا اصطلاح خاصی وجود دارد که با به‌کارگیری آن، این اشکال برطرف شود و به مخاطب فهمانده شود که این‌ها تنها تصویرسازی‌هایی ذهنی و عرفی از سوی گوینده است؟ آیا به‌کار بردن عبارتی مانند «کأنی به» یا «کأنی بهم» برای رفع اشکال لازم است؟